Over Dag Dramaturgie
Dag Dramaturgie is een jaarlijks moment waarop dramaturgen, studenten en andere professionals uit Vlaanderen en Nederland elkaar ontmoeten om zich te richten op de verdieping en verbreding van dramaturgie als praktijk.
Zo stond in 2020 de veranderende positie van het publiek centraal, vanuit de vaststelling dat makers die steeds vaker buiten de black box werken hun publiek niet alleen als toeschouwer, maar ook als participant zien. In 2022 werd een toekomst na de pandemie bedacht: welke theatervormen zijn er ontstaan en welke dramaturgische strategieën zouden daar complementair aan zijn? Dag Dramaturgie is eigenlijk stilstaan. Met thee en koekjes en af en toe een sigaret.
Verschillende generaties en posities worden er bij elkaar gebracht. Vanuit die diversiteit ontstaat materiaal voor het gesprek. Opnieuw hanteren we hier het principe van wederkerigheid bij kennisdeling. Niet iedereen hoeft vanuit dezelfde ervaring te spreken: wat kunnen professionals leren van de perspectieven van een nieuwe generatie? Wat kan de nieuwe generatie meenemen van mensen die al in het veld staan?
Tegelijk erkennen we dat die diversiteit nog breder kan in termen van gender, culturele en etnische achtergronden. Die zijn vandaag nog onvoldoende vertegenwoordigd. Daar willen we in de toekomst verder op inzetten.
Be Relevant By Doing
De Dag Dramaturgie 2026, Be Relevant By Doing, geleid door Floor Cremers, vertrok vanuit de fragiliteit van dramaturgie als beroepspraktijk. Vanuit de pijnlijke gewaarwording dat de positie van dramaturgen in het werkveld vaak kwetsbaar is en hun werk sterk versnipperd raakt. Vaak is de dramaturg ook de eerste functie die geschrapt wordt bij besparingen. De bijdrage van de dramaturg wordt niet altijd zichtbaar. In hoeverre draagt die beperkte zichtbaarheid eraan bij dat de relevantie van de dramaturgische praktijk in vraag wordt gesteld? De titel probeert hierop een antwoord te formuleren vanuit een constructief perspectief: wat gebeurt er wanneer we het belang van dramaturgie niet alleen proberen te bepleiten via beleidsmatige actieplannen, maar de praktijk van dramaturgen zelf zichtbaarder maken?
En die praktijk is uitermate divers. Dramaturgie kan een artistiek concept verdiepen, bronnen aandragen, de vormelijke vertaling van dat concept kritisch opvolgen of ook soms alle logica loslaten en het buikgevoel laten spreken over wat wel en niet werkt op de vloer. Maar ook kan de job eruit bestaan een maker te bevestigen wanneer die onzeker wordt over het werk. De praktijk van een dramaturg beweegt zich evengoed rond de relaties en omstandigheden waarin het materiaal ontstaat.
Dramaturgisch werk vindt plaats tijdens het proces en laat zich achteraf niet aan één persoon toeschrijven. Een manier om die onzichtbaarheid te doorbreken zonder het werk op de vloer zelf te veranderen, is door er achteraf over te schrijven en zo die kennis te delen. Liesbeth Groot Nibbelink doet dat in haar onderzoek naar dramaturgische methodes, en ook Elioa Steffen maakt haar praktijk toegankelijk door onderzoek en publicatie, waarbij ze verschillende dramaturgen en perspectieven samenbrengt. Die veelheid aan stemmen vinden wij belangrijk: ze maken ruimte voor een meervoudiger beeld van wat dramaturgie kan zijn en politiseren die blik.
Tijdens de workshop over dramaturgie van Liesbeth Groot Nibbelink verschoof de aandacht van wat dramaturgen doen naar de kennis die daarin besloten ligt. Door dramaturgische praktijken te onderzoeken en te delen, kan deze expertise uitgroeien tot een collectieve kennisbasis waarin dramaturgen elkaars werkwijzen verder kunnen ontwikkelen.
Elioa Steffen benaderde diezelfde beweging vanuit een andere hoek. In A Queer Feedback Handbook wordt de manier waarop feedback als praktijk wordt vormgegeven, onderzocht: welke verhoudingen spelen mee in een feedbackmoment, en hoe kunnen verschillende vormen van feedback worden ontwikkeld? Steffen’s behandelde de voorwaarden waaronder kritiek kan circuleren.
Aan het einde van de dag werd een bronarchief opgemaakt. Deelnemers brachten bronnen mee die hun eigen praktijk voeden en maakten die tijdelijk onderdeel van een gedeelde ruimte. Daarmee werd opnieuw individuele kennis collectief gemaakt, op een ander niveau. (zie onderaan de pagina voor de gedeelde bibliotheek!)
Dag Dramaturgie kan een plek zijn waar een praktijk zich verspreidt en deelbaar maakt. De waarde van zo'n dag zit ook in wat daarna verder gaat: een methode die wordt meegenomen op de vloer, een bron die onderdeel wordt van een nieuwe samenwerking, of een vriendschap/ samenwerking die er ontstaat.
