Dag Scenografie maakt deel uit van vakdagen die festival Cement elk jaar aanbiedt. Vanuit de vakgebieden dramaturgie, scenografie en compositie zagen we dat er weinig collectieve momenten bestaan waarop mensen binnen die praktijken ervaringen kunnen uitwisselen. Vanuit die observatie kregen dramaturgie en scenografie door de jaren heen een eigen moment binnen het festival. Onlangs kwam daar ook een dag voor compositie bij.
Scenografie kan veel verschillende vormen aannemen. Ook binnen de theorie wordt het begrip breed benaderd. In Beyond Scenography (2019) maakt Rachel Hann bijvoorbeeld een onderscheid tussen scenography, het vormgeven van hoe we ons tot een plek verhouden, en scenographics: de ruimtelijke en materiële eigenschappen die mee bepalen hoe we een situatie of wereld ervaren. Gernot Böhme vertrekt in The Art of the Stage Set as a Paradigm for an Aesthetics of Atmospheres (2013) dan weer vanuit de vraag hoe atmosferen worden gemaakt. Een atmosfeer is voor hem scenografie in de zin van wat er ontstaat tussen de ruimte en degene die haar ervaart. In Scenography Expanded (2017) plaatsen Joslin McKinney en Scott Palmers scenografie in verschillende culturele en maatschappelijke contexten en leggen de nadruk op het relationele, politieke karakter van scenografie. Scenografie is dus meer dan het plaatsen van objecten in een ruimte. Het zijn verschillende manieren van kijken. Of beter nog, de omstandigheden creeren waarin verschillende manieren van kijken mogelijk worden.
Graag geven we op die manier ook een invulling aan deze vakdag en zien het als een moment om verschillende visies en de daaraan gekoppelde manieren van werken naast elkaar te leggen. Aan tafel zitten mensen die zichzelf scenograaf noemen, maar ook makers en professionals die vanuit beeld, techniek, geluid, dramaturgie of een andere praktijk met ruimte werken. Tijdens zo’n middag staat uitwisseling van die praktijken centraal. Net als bij de andere vakdagen geven makers zelf mee vorm aan de dag, in dialoog met ons.
Dag Scenografie 2026
In 2026 draaide de Dag Scenografie om de vraag wat er gebeurt wanneer je een ruimte benadert als materiaal. Voor deze editie waren Finn Borath en Boris de Klerk uitgenodigd. Sinds 2019 werken zij samen en maken ze geluidskunst, performances en lichtinstallaties.
Ook zij rekken in hun werk het begrip scenografie op. Scenografie hoeft zich niet te beperken tot het ontwerpen van een omgeving voor een voorstelling. In hun werk vertrekken ze vanuit de ruimte zelf en vanuit de materialen die daarin aanwezig zijn. Ze maakten onder meer werk met theatertechniek in een lege zaal, gebruikten TL-buizen als instrument en lichtcompositie en componeerden met diezelfde buizen geluid voor een verlaten parkeergarage.
Ook tijdens de Dag Scenografie gebruikten Finn en Boris het begrip liminale scenografie: scenografie die zich op de grens tussen disciplines bevindt. Na een introductie en toelichting van hun methodologie en praktijk, met daaraan verbonden een artist talk bij de installatie die ze voor festival Cement hadden tentoongesteld, gingen de deelnemers zelf aan het werk. Ze kregen de opdracht om vanuit de ruimte in de circuskapel één ingreep te doen die het vertrekpunt kon worden voor een performance. De groep onderzocht onder begeleiding van Finn en Borath wat de ruimte al in zich droeg en hoe een kleine verandering een nieuwe situatie kon laten ontstaan. Een deur kon worden opengezet zodat wind en geluid van buiten naar binnen kwamen. Een object kon van plaats veranderen, een lichtbron kon een andere functie krijgen, een geluid dat via een gsm de ruimte binnenkwam, kon plots de aandacht naar een bepaalde plek trekken, …
Door iets te verschuiven, toe te voegen of te activeren, veranderde ook de manier waarop de ruimte werd bekeken. De deelnemers maakten geen scenografisch ontwerp dat later door performers gebruikt kon worden. Ze creëerden eerder een situatie waaruit een handeling kon ontstaan. .Na het gezamenlijke experiment wisselden de deelnemers ervaringen en werkwijzen uit. Daarna bezocht de groep samen The Pale Blue Dot van Heintz & Kop, een voorstelling uit het festivalprogramma. Zo konden ideeën uit de workshop verder resoneren in het kijken naar het werk van andere makers.
Dag Scenografie werd zo opnieuw een oefening in anders kijken. Door makers met verschillende achtergronden vanuit de ruimte te laten werken, werd zichtbaar hoe breed scenografisch denken kan zijn